Η φοιτήτρια του Τμήματος Ψηφιακών Μέσων και Επικοινωνίας του Ιονίου Πανεπιστημίου, Ελένη – Μελίνα Θεοδοσίου, αναδείχθηκε πρώτη νικήτρια στον διαγωνισμό δημοσιογραφίας με θέμα «Ελευθερία του λόγου και παραπληροφόρηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση». Ο διαγωνισμός διοργανώθηκε από την «Παραπολιτικά Εκδόσεις Α.Ε.» στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Προγράμματος EP-COMM-SUBV-2025-MEDIA με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το βραβευμένο άρθρο της, με τίτλο «Η παραπληροφόρηση μου χτύπησε την πόρτα. Ο αλγόριθμος της άνοιξε», δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Παραπολιτικά στις 21 Μαρτίου 2026.

Η παραπληροφόρηση μου χτύπησε την πόρτα. Ο αλγόριθμος της άνοιξε

Όταν οι αλγόριθμοι και η παραπληροφόρηση διαμορφώνουν τον δημόσιο διάλογο περισσότερο από τα ίδια τα γεγονότα, τότε η Ε.Ε. μετατρέπεται σε κρίσιμο πεδίο σύγκρουσης για το μέλλον της δημοκρατίας στην ψηφιακή εποχή.

Δεν χρειάζεται να μας το επιβεβαιώσει κάποια δημοσκόπηση· το ζούμε καθημερινά. Η εμπιστοσύνη στα μέσα ενημέρωσης και στους δημοσιογράφους μειώνεται σταθερά. Ένα πρόβλημα που τουλάχιστον γιγαντώθηκε στην ψηφιακή εποχή. Οι ψευδείς ή/και παραπλανητικές ειδήσεις διαδίδονται με αστραπιαία ταχύτητα, κυρίως μέσω του διαδικτύου και των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης, επηρεάζοντας ακόμη και τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης που προσπαθούν να προσαρμοστούν στον ψηφιακό ανταγωνισμό.

Τα όρια της αλήθειας θολώνουν και τα πραγματικά γεγονότα χάνονται μέσα στον θόρυβο του εντυπωσιασμού. Και οι νεότερες γενιές, η Gen Ζ, οι λεγόμενοι Ζούμερς, αλλά και η νεώτερη Gen A, βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του επηρεασμού. Ανήκω και εγώ στους Ζούμερς, μια γενιά που γεννήθηκε και μεγάλωσε σε ψηφιακό περιβάλλον: είμαστε «digital natives». Κι όμως, παρόλο που η ψηφιακή σφαίρα αποτελεί σχεδόν τον φυσικό μας κόσμο, συχνά εμφανιζόμαστε πιο ευάλωτοι στην παραπληροφόρηση και δυσκολευόμαστε να διακρίνουμε τις αξιόπιστες ειδήσεις.

Ο τρόπος με τον οποίο ενημερωνόμαστε επηρεάζει πλέον άμεσα και τον δημόσιο διάλογο, αφού είμαστε ενήλικοι πολίτες με δικαίωμα ψήφου. Η βασική πηγή ενημέρωσής μας είναι πλέον οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Ναι, μαθαίνουμε τα νέα από το Tik Tok και το Instagram. Και σε αυτό το περιβάλλον, οι αλγόριθμοι παίζουν καθοριστικό ρόλο στην διαμόρφωση αντιλήψεων, και όχι τυχαία. Δεν προωθούν το πιο έγκυρο περιεχόμενο, αλλά εκείνο που εντυπωσιάζει, προκαλεί αντιδράσεις και κρατά τον χρήστη περισσότερο χρόνο στην πλατφόρμα. Το αποτέλεσμα είναι ένα ψηφιακό τοπίο όπου η παραπληροφόρηση όχι μόνο υπάρχει, αλλά ενισχύεται συστημικά.

Αυτή η στρεβλή εικόνα της πραγματικότητας επηρεάζει αναπόφευκτα και τις πολιτικές μας αντιλήψεις. Μία από τις συνέπειες είναι και οι ακραίες πολιτικές εξελίξεις που καταγράφονται και οδηγούν σε ανορθολογικές αφηγήσεις, όχι μόνο είναι κόντρα στην επιστήμη, αλλά και στην κοινή λογική. Οι αλγόριθμοι δεν είναι εκτός αυτών των εξελίξεων. Σε αρκετές περιπτώσεις, τις διευκολύνουν, αφού εκείνοι είναι που καθορίζουν ποια πληροφορία θα φτάσει σε ποιον χρήστη και ποια θα παραμείνει αόρατη.

Ας φανταστούμε τις πλατφόρμες σαν το καφενείο του χωριού. Έναν χώρο συζητήσεων, αντιπαραθέσεων και εντάσεων, όπου όμως όλοι συναντιούνται ξανά την επόμενη μέρα.

Στο ψηφιακό αυτό καφενείο, ο αλγόριθμος λειτουργεί ως άτυπος συντονιστής, προωθώντας κυρίως τις διαφωνίες και τις ρήξεις, επειδή αυτές κρατούν τον χρήστη ενεργό. Έτσι δημιουργούνται κλειστές κοινότητες ομοϊδεατών, όπου η διαφορετική άποψη σπανίως βρίσκει χώρο να ακουστεί. Ο αλγόριθμος, βέβαια, δεν αποφασίζει αυθαίρετα. Τροφοδοτείται από τις ίδιες τις αλληλεπιδράσεις του χρήστη, τα likes, τα shares κτλ. και του επιστρέφει περιεχόμενο που επιβεβαιώνει όσα ήδη πιστεύει. Ποια πλατφόρμα άλλωστε θέλει να έχει δυσαρεστημένους χρήστες; Έτσι, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος επιβεβαίωσης, στον οποίο η διαφορετική άποψη σπανίως βρίσκει χώρο να αναπτυχθεί.

Όταν το πρόβλημα είναι συστημικό, η λύση δεν μπορεί να είναι μόνο ατομική ευθύνη του χρήστη. Οι πλατφόρμες λειτουργούν με βασικό κριτήριο το κέρδος, όμως αυτό δεν μπορεί να γίνεται εις βάρος της ενημέρωσης και του δημόσιου διαλόγου. Σε αυτό το σημείο, ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι καθοριστικός. Η ΕΕ μπορεί να θέσει σαφή όρια στη λειτουργία των αλγορίθμων, να ενισχύσει τη διαφάνεια και να απαιτήσει λογοδοσία από τις εταιρείες χωρίς να παρεμβαίνει στο περιεχόμενο και την ελεύθερη έκφραση. Το επιχειρεί με μία δέσμη κανονισμών (Προσωπικά Δεδομένα, Τεχνητή Νοημοσύνη, Ψηφιακή Αγορά, Ψηφιακές Υπηρεσίες), μια προσπάθεια που δεν πρέπει να μείνει στάσιμη, αλλά να ενισχυθεί περισσότερο, με μεγαλύτερη θεσμική ανεξαρτησία από τα λόμπι των Big Tech και με σταθερό προσανατολισμό στον άνθρωπο και τον πολίτη ως προτεραιότητα.

Ως νέα πολίτης, αναρωτιέμαι ολοένα και συχνότερα αν αυτό που βλέπω είναι αξιόπιστο ή απλώς ένα ακόμα ψέμα που βρέθηκε στην οθόνη μου. Η γενιά μου γεννήθηκε μέσα στην πληροφορία, αλλά ζει μέσα στην παραπληροφόρηση. Το ζητούμενο δεν είναι η φίμωση του λόγου, αλλά η προστασία του δημοσίου διαλόγου, γιατί χωρίς αλήθεια, η δημοκρατία μένει απλώς ένα κενό πλαίσιο. Και ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής μας να μην είναι μόνο η παραπληροφόρηση, αλλά η ευθύνη να ξεχωρίζουμε τι αξίζει να πιστέψουμε. Γιατί η δημοκρατία δεν χρειάζεται μόνο ελεύθερες φωνές, αλλά και ενημερωμένους πολίτες που μπορούν να τις κρίνουν.

Πηγή: Παραπολιτικά