Βασιλεία Μπακιρτζόγλου

Επιτροπή

• Πολυκαλάς Σπυρίδων, Καθηγητής, ΤΨΜΕ Ι.Π.
• Σγώρα Αγγελική, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, ΤΨΜΕ Ι.Π.
• Κατσαουνίδου Αναστασία, Επίκουρη Καθηγήτρια, ΤΨΜΕ Ι.Π.

Περίληψη

Με την ανάπτυξη της τεχνολογίας της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) και την εφαρμογή της σε τόσους πολλούς και νευραλγικούς τομείς της καθημερινότητάς μας -από την υγεία και την εκπαίδευση, μέχρι την οικονομία, την ασφάλεια και την επικοινωνία- καθίσταται ολοένα και πιο εμφανής η ανάδυση σύνθετων προβλημάτων ηθικής, κοινωνικής και κυρίως νομικής φύσεως. Ζητήματα όπως η παραβίαση της ιδιωτικότητας, η ανεξέλεγκτη συλλογή και επεξεργασία προσωπικών δεδομένων, καθώς και η χρήση προστατευόμενων έργων χωρίς συναίνεση ή αποζημίωση με σκοπό την εκπαίδευση των νέων μοντέλων ΤΝ, δημιουργούν ένα πεδίο έντασης μεταξύ καινοτομίας και προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Επιπλέον, παρατηρείται η de facto ύπαρξη ενός σημαντικού νομοθετικού κενού, καθώς οι αλματώδεις ρυθμοί των τεχνολογικών εξελίξεων ξεπερνούν στην πράξη τους νομοθέτες και τους δικαστές, ενώ οι υπάρχοντες νόμοι αποδεικνύονται ακατάλληλοι ή ανεπαρκείς για τη ρύθμιση της ΤΝ. Υπό το πρίσμα αυτό, καθίσταται επιτακτική η ανάγκη θέσπισης ενός αυστηρού, σαφούς και δεσμευτικού κοινού ρυθμιστικού πλαισίου, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε διεθνές επίπεδο, που θα διασφαλίζει την υπεύθυνη και ασφαλή ανάπτυξη της ΤΝ.

Η προτεινόμενη διατριβή εστιάζει στην ενδελεχή εξέταση των ανωτέρω ζητημάτων, με έμφαση στις νομικές προεκτάσεις της χρήσης δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και περιεχομένου που προστατεύεται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας για την εκπαίδευση και λειτουργία συστημάτων ΤΝ. Ειδική αναφορά γίνεται στη διαφορετική αντιμετώπιση των εν λόγω ζητημάτων στις έννομες τάξεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών, λόγω του ιδιαίτερου ενδιαφέροντος που παρουσιάζει η αυξανόμενη τάση προσφυγής στη δικαιοσύνη κατά των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην ανάπτυξη ΤΝ, φαινόμενο που, αν και διεθνές, παρουσιάζει αξιοσημείωτες διαφοροποιήσεις ως προς τη φύση, το νομικό υπόβαθρο και τα αιτήματα προστασίας ανά γεωπολιτική περιοχή. Η παρούσα διατριβή φιλοδοξεί να αναδείξει αυτές τις διαφοροποιήσεις, να αποτιμήσει τις επιπτώσεις τους και να συμβάλει στη συζήτηση για ένα ολιστικό πλαίσιο διακυβέρνησης της ΤΝ, που να εξισορροπεί την τεχνολογική πρόοδο με την προστασία της ιδιωτικότητας, της πνευματικής δημιουργίας και του δημοσίου συμφέροντος.

Το μεθοδολογικό πλαίσιο της προτεινόμενης διατριβής βασίζεται τόσο σε ποιοτικές όσο και σε ποσοτικές μεθόδους, με στόχο τη σφαιρική κατανόηση των πολύπλοκων αλληλεπιδράσεων μεταξύ των τεχνολογικών εξελίξεων στην Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), των ρυθμιστικών προσεγγίσεων, και των εννόμων συμφερόντων φυσικών προσώπων, δημιουργών και τεχνολογικών φορέων. Έτσι πρόκειται να ακολουθηθεί μια πολυεπίπεδη, διεπιστημονική και συγκριτική μεθοδολογική προσέγγιση, μέσω της σύνθεσης βιβλιογραφικών πηγών, νομικών κειμένων, περιπτώσεων μελετών (case studies), ποσοτικών αναλύσεων ένδικων βοηθημάτων σε ΕΕ και ΗΠΑ, αλλά και των αντίστοιχων σχετικών ρυθμιστικών πλαισίων. Τέλος, ως προς την ερευνητική συνεισφορά η προτεινόμενη διατριβή στοχεύει στο να συμβάλλει στη διαμόρφωση ενός προτύπου ανάλυσης που μπορεί να αξιοποιηθεί σε μελλοντικές ερευνητικές εργασίες για την αξιολόγηση των κινδύνων και της ποιότητας των δεδομένων σε συστήματα ΤΝ, αλλά και να εμπλουτίσει τη σχετικά περιορισμένη ελληνική επιστημονική βιβλιογραφία γύρω από τα ηθικά, κοινωνικά και νομικά ζητήματα της ΤΝ, λειτουργώντας ως βάση διαλόγου μεταξύ επιστημόνων, ρυθμιστικών αρχών, τεχνολογικών φορέων και της κοινωνίας των πολιτών, σε ένα πεδίο ραγδαία εξελισσόμενο, αλλά θεσμικά ασαφές.