Δέσποινα Α. Χριστοφορίδου

Επιτροπή

• Βάλια Καϊμάκη, Επίκουρη Καθηγήτρια, Τμήμα Ψηφιακών Μέσων & Επικοινωνίας, Ιόνιο Πανεπιστήμιο (Επιβλέπουσα)
• Γιάννης Σκαρπέλος, Καθηγητής, Τμήμα Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού, Πάντειο Πανεπιστήμιο.
• Αγγελική Μαλακασιώτη, Επίκουρη Καθηγήτρια, Τμήμα Τεχνών Ήχου και Εικόνας, Ιόνιο Πανεπιστήμιο

Περίληψη

Στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή οι φωτογραφικές εικόνες αποτελούν κυρίαρχο τρόπο επικοινωνίας, όχι μόνο αντανακλώντας αλλά και διαμορφώνοντας την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα. Μέσα από την οργάνωση και παρουσίαση περιεχομένου σε μορφές εύκολα κατανοητές και ευθυγραμμισμένες με τις αντιλήψεις και τις προσδοκίες του κοινού, οι φωτογραφικές εικόνες επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες αντιλαμβάνονται, επεξεργάζονται και ερμηνεύουν την πολιτική πληροφορία. Κατά την προεκλογική περίοδο η εικόνα του ιδανικού ηγέτη δεν διαμορφώνεται τυχαία. Από το πλήθος των φωτογραφικών στιγμιότυπων που καταγράφονται κατά τη διάρκεια μιας προεκλογικής εκστρατείας επιλέγονται για δημοσίευση μόνο εκείνα που εξυπηρετούν συγκεκριμένους επικοινωνιακούς στόχους. Κάθε φωτογραφία συνιστά μια συνειδητή πράξη αφήγησης, ένα προσεκτικά επιλεγμένο πλαίσιο μέσα από το οποίο οι πολιτικοί αρχηγοί παρουσιάζονται ως αυθεντικοί, προσιτοί, συμπονετικοί ή ηγετικοί, αντανακλώντας όχι μόνο αυτό που είναι, αλλά κυρίως αυτό που επιθυμούν να φαίνονται ότι είναι.

Η παρούσα μελέτη εντάσσεται στο πεδίο της οπτικής πολιτικής επικοινωνίας και επικεντρώνεται στην οπτική πλαισίωση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κατά τη διάρκεια προεκλογικών εκστρατειών. Εξετάζει την οπτική πλαισίωση των Ελλήνων πολιτικών αρχηγών σε πέντε εθνικές εκλογικές αναμετρήσεις (2015–2023) μέσα από την ποσοτική ανάλυση περιεχομένου 4, 900 στατικών φωτογραφικών εικόνων που αναρτήθηκαν στους επίσημους προσωπικούς τους λογαριασμούς στο Facebook και το Instagram.

Ακολουθώντας το μοντέλο ανάλυσης της οπτικής πλαισίωσης που προτείνουν οι Rodriguez και Dimitrova (2011), κάθε στατική φωτογραφική εικόνα, ως μονάδα ανάλυσης, εξετάζεται σε δύο επίπεδα: το δηλωτικό και το στυλιστικό-σημειωτικό. Στο δηλωτικό επίπεδο, η ανάλυση εστιάζει στο ποιος και τι απεικονίζεται στη φωτογραφική εικόνα και οι εικόνες κατηγοριοποιούνται σε τρία οπτικά πλαίσια χαρακτήρα (visual character frames) σύμφωνα με την τυπολογία των Grabe και Bucy (2009). Στο στυλιστικό-σημειωτικό επίπεδο εξετάζονται τα δομικά χαρακτηριστικά της εικόνας και συγκεκριμένα η γωνία λήψης και η απόσταση της κάμερας από το εικονιζόμενο πρόσωπο. Πέρα από την περιγραφική σύγκριση, η μελέτη συμβάλλει πρωτότυπα στην έρευνα της οπτικής πλαισίωσης καθώς διερευνά υποθέσεις συσχέτισης μεταξύ των οπτικών πλαισίων χαρακτήρα και των δομικών χαρακτηριστικών της εικόνας.